30 minuten afval opruimen, 5 afvalzakken vol.
Naar aanleiding van World Cleanup Day stroopten onze collega’s de handen uit de mouwen. Voor een wereld vrij van afval zetten we ons dagelijks in. Door bedrijven waar afval vrijkomt te verbinden met bedrijven die het afval verwerken of grondstoffen eruit hergebruiken. Afgelopen week deden we iets extra: handschoenen aan, afvalzak en prikker in de hand.
Binnen een halfuur vulden we 5 afvalzakken vol. Een wieldop, een krik en een scooterhelm zaten ertussen. Maar vooral veel single-use plastic vulde de zakken. Maar de vraag rijst: hoe voorkomen we dat afval nog op straat belandt? En zorgen we ervoor dat een prikactie als deze volgend jaar hopelijk niet meer nodig is?
World Cleanup Day is de grootste jaarlijkse wereldwijde opruimactie waarbij miljoenen mensen in meer dan 190 landen samen zwerfafval opruimen in straten, bossen, parken en op stranden. Het doel? Aandacht vragen voor het grote wereldwijde probleem van zwerfafval en plasticsoep.
Welk voorbeeld kunnen we nemen aan Japan als het gaat om zwerfafval?
Hoe zorgen we dat een prikactie als deze volgend jaar niet meer nodig is?
Dat begint bij kijken naar een plek waar dat dit jaar al niet nodig was: Japan.
Vanaf het moment dat je voet op Japanse bodem zet, valt het meteen op: er staan nauwelijks prullenbakken op straat. En toch is het er schoon en vind je er geen zwerfafval. Dat heeft onder andere te maken met de kracht van cultuur. Netheid wordt gezien als een uiting van respect: voor de ander, voor de omgeving en voor jezelf. Je laat geen rommel achter in andermans ruimte. En als je die wel maakt, neem je het mee.
In Japan vind je dan ook nauwelijks openbare afvalbakken. Zelfs op drukke stations en in drukke straten. Mensen nemen hun afval mee naar huis. Daarnaast hebben zij strikte afvalscheiding aan huis, geven gemeentes per buurt een schema en uitlegboekje mee, waarin precies staat op welke dagen welk type afval wordt opgehaald en hoe het moet worden aangeboden voor de verwerkers. Wie zich niet aan de regels houdt, kan rekenen op stevige boetes. Deze lopen op tot zo’n 200 euro. Hierdoor blijft de motivatie om goed te scheiden groot.
In Nederland of België zou een dergelijks systeem waarschijnlijk al snel tot problemen leiden. Dat laat de ‘’vangst’’ van de prikactie zien.
Waarom is bewustzijn onmisbaar voor minder zwerfafval?
In Nederland en België ontbreekt het niet aan middelen. Er zijn voldoende prullenbakken, milieustraten en statiegeldregelingen. Toch belandt afval op straat, in het water en uiteindelijk in de natuur. Het probleem zit dus niet in een gebrek aan voorzieningen, maar in gedrag. En dat gedrag verandert pas structureel zodra de impact aan het licht komt.
Jaarlijks komt er wereldwijd zo’n 11 miljoen ton plastic in zee terecht. Dat is vergelijkbaar met een volle vrachtwagen per minuut, 365 dagen per jaar. Dit heeft gevolgen voor het hele ecosysteem. Plastic tast bijvoorbeeld koraalriffen aan: een belangrijke schakel binnen het mariene systeem. Riffen vormen het leefgebied van een kwart van alle zeezoogdieren, beschermen kustgebieden tegen erosie en stromen, en slaan CO2 op net als bomen op land.
Daarnaast meldt de dierenambulance regelmatig incidenten met dieren die verstrikt raken in plastic. Zo werd een kat bevrijd uit een plastic net en zijn reeën gespot die verstrikt raakten in afval, met dodelijke afloop. Ook kleinere dieren, zoals vogels, lopen risico: een reiger werd bijvoorbeeld met een plastic beker in zijn keel gevonden.
Welke wet- en regelgeving pakt zwerfafval aan?
De impact is helder en wet- en regelgeving speelt hierop in. Zo verbiedt de Europese SUP-richtlijn (Single-Use-Plastics) de verkoop van bepaalde plastic wegwerpproducten, zoals bestek en rietjes en beperkt het gebruik van plastic wegwerpbekers en bakjes bij horeca en events. Daarnaast stelt de uitgebreide producentenverantwoordelijkheid (UPV) fabrikanten en importeurs verantwoordelijk voor het afvalbeheer van hun verpakkingen: zij betalen mee aan de inzameling en recycling zodra het product als afval eindigt.
Maar ondanks deze wet- en regelgeving vonden wij tijdens onze eigen opruimactie vooral Single-Use-Plastics terug. Denk hierbij aan koffiebekers, drinkverpakkingen, snoepverpakkingen, etc. Onderstaande foto laat de inhoud van de afvalzakken beter zien.
De UPV is daarbij symptoombestrijding: enkel de gevolgen van het probleem worden aangepakt, door UPV-producenten te laten mee betalen aan de inzameling en recycling. De SUP-richtlijn pakt de kern van het probleem aan, door de verkoop van bepaalde plastic wegwerpproducten te verbieden. Een droomscenario zou zijn dat er geen afvalverpakking meer zou bestaan of, in dit geval misschien nog wel eerder, dat men geen afval meer op straat gooit.
Hoe zorgen we dat een prikactie volgend jaar niet meer nodig is?
Punt 1: Dat hangt af van twee elementen: bewustwording én gedragsverandering. In Nederland mogen gemeenten een boete van maximaal € 170 uitschrijven voor het achterlaten van zwerfafval. In België krijg je meestal een lokale GAS-boete, die kan oplopen tot €500. Strenge handhaving kan dat effect versterken.
Punt 2: Een wereld vrij van afval creëren we samen. Zie je iemand afval op straat gooien? Spreek diegene hierop aan.
Punt 3: Ook het gebruik van herbruikbare bakjes kan zwerfafval voorkomen. Doe je lunch en snacks vóór vertrek in een herbruikbaar bakje, zonder extra verpakking. Zo voorkom je dat een wikkel of zakje per ongeluk wegwaait en op straat belandt.
Door gedragsverandering, strenge handhaving en wet- en regelgeving zoals de UPV en SUP-richtlijn, is er volgend jaar hopelijk geen prikactie meer nodig.
Wil je meer weten onze prikactie? En blijf je graag op de hoogte van nieuwe wet- en regelgeving?
Volg ons op LinkedIn voor updates, het laatste nieuws over regelgeving, circulaire thema's en ontwikkelingen uit de branche.
Lees ook
Een blik op afval vanuit Japan
Op de hoogte blijven
Volg ons op LinkedIn. Hier delen we het laatste nieuws over regelgeving, circulaire thema's en ontwikkelingen uit de branche. Abonneer je daarnaast op de nieuwsbrief en beluister onze podcast Grondstof tot nadenken tijdens een wandeling of onderweg. Benieuwd wat Milgro voor jouw bedrijfsvoering en afvalproces kan betekenen? Neem dan contact op.
.jpg?width=380&name=Uitgelichte%20afbeelding%20(82).jpg)
