.jpg?upscale=true&width=1600&name=Headers%20(40).jpg)
.jpg?upscale=true&width=768&name=Headers%20(40).jpg)
Rome staat bekend om haar eeuwenoude monumenten, levendige pleinen en eindeloze stroom bezoekers. Jaarlijks trekken miljoenen toeristen naar dit openluchtmuseum om het Colosseum, de Trevifontein en de weelde aan Carravagio’s met eigen ogen te bewonderen. Zo bezocht ook onze Circular Economy Officer Elisa de Eeuwige Stad. Tussen alle bekende bezienswaardigheden viel haar oog op iets waar de meeste mensen waarschijnlijk aan voorbijlopen: de manier waarop Rome met afval omgaat.
Dat blijkt allesbehalve een vanzelfsprekend verhaal. Want hoe houd je een stad schoon waar bijna 2,8 miljoen mensen wonen en jaarlijks tientallen miljoenen toeristen verblijven? Volgens het Italiaanse statistiekbureau ISTAT behoort Rome nog altijd tot de populairste bestemmingen van Europa. Iedere dag ontstaan daardoor enorme hoeveelheden afval, midden in een historische binnenstad die grotendeels op de Werelderfgoedlijst van UNESCO staat.
Juist dat maakt Rome interessant. Niet omdat de stad het perfecte afvalsysteem heeft, maar omdat hier zichtbaar wordt hoe ingewikkeld afvalbeheer eigenlijk is.
In de blogserie een blik op afval vanuit wordt buiten de grenzen van Nederland en België gekeken. Hoe gaan andere steden en landen om met hun afvalstromen? Wat kunnen we daarvan leren en wat juist niet? Deze inzichten helpen bij het realiseren van onze missie: een wereld vrij van afval.
Rome: een stad die nooit stilstaat
Wie door Rome loopt, merkt al snel hoe intensief de openbare ruimte wordt gebruikt. Iedere vroege morgen bevoorraden leveranciers de horeca, daarna nemen bewoners en forenzen de straten over en daarna vullen de straten, pleinen en terrassen zich met (massa’s) toeristen.
Dat zie je ook terug in het afval. Waar in een woonwijk het grootste deel van het afval binnenshuis ontstaat, wordt in een toeristische stad een groot deel juist onderweg geproduceerd. De single-use waterflesjes en koffiebekers net als servetjes van een stuk pizza of een ijsje verdwijnen niet thuis of in een hotel in de afvalbak, maar ergens in de openbare ruimte.
Daarom spelen afvalbakken in Rome een veel grotere rol dan je misschien op het eerste gezicht zou denken. Op drukbezochte locaties moeten bezoekers hun afval eenvoudig kwijt kunnen, terwijl de bakken regelmatig worden geleegd om te voorkomen dat afval zich opstapelt. Het zal niet de eerste grote stad zijn die door bezoekers als ‘vuil’ wordt omschreven. Ironisch genoeg…
Dat klinkt eenvoudig, maar in een stad als Rome is dat een dagelijkse enorme logistieke operatie.
.jpg?width=2000&height=1000&name=Uitgelichte%20afbeelding%20(41).jpg)
Geschiedenis bepaalt het afvalbeleid
Waar veel moderne steden ruimte hebben om hun afvalinzameling opnieuw in te richten, gelden in Rome heel andere spelregels.
Het historische centrum behoort sinds 1980 tot het UNESCO Werelderfgoed. Dat betekent dat de uitstraling van de stad zorgvuldig wordt beschermd. Grote ondergrondse containers, brede inzamelpleinen of ingrijpende aanpassingen aan de openbare ruimte zijn daardoor lang niet overal mogelijk.
Wie door de smalle straatjes van de binnenstad loopt, begrijpt meteen waarom. Veel wegen zijn eeuwen geleden aangelegd en waren nooit bedoeld voor het verkeer van nu, laat staan voor grote perskraakwagens zoals wij ze nu kennen.
Afval ophalen vraagt hier dus om maatwerk. Niet alleen vanwege de beperkte ruimte, maar ook omdat de stad iedere dag toegankelijk moet blijven voor bewoners, ondernemers én hordes toeristen. Juist die combinatie maakt Rome zo interessant. Afvalbeheer draait hier niet alleen om inzamelen, maar ook om ruimtelijke inrichting, erfgoed en logistiek.
.jpg?width=2000&height=1000&name=Uitgelichte%20afbeelding%20(42).jpg)
Toerisme verandert meer dan alleen de drukte
Toerisme heeft een enorme economische waarde voor Rome, maar brengt ook uitdagingen met zich mee die minder zichtbaar zijn.
Bezoekers produceren ander afval dan inwoners. Ze eten vaker onderweg, kopen sneller een flesje water of een broodje en brengen het grootste deel van de dag buiten door in de openbare ruimte. Daardoor verschuift ook de plek waar afval ontstaat.
Volgens het European Environment Agency vraagt afvalbeheer in toeristische gebieden daarom om een andere aanpak dan in steden waar voornamelijk bewoners gebruikmaken van de openbare ruimte.
Daar komt nog iets bij. Toeristen kennen de lokale regels voor afvalscheiding meestal niet. Waar hoort een pizzadoos? Mag een koffiebeker bij het papier? En in welke bak gooi je een plastic waterfles? Doen ze hier eigenlijk ook aan statiegeld?
Dat vraagt om duidelijke voorzieningen en een systeem dat ook begrijpelijk is voor mensen die de stad maar een paar dagen bezoeken. Het laat zien dat afvalbeheer uiteindelijk niet alleen draait om techniek of logistiek, maar ook om menselijk gedrag.
Italië doet het beter dan misschien wel gedacht wordt
Afval en Italië zijn jarenlang vooral met elkaar in verband gebracht door beelden van afvalcrises en overvolle containers. Die beelden bestaan nog steeds in het collectieve geheugen, maar vertellen niet het hele verhaal.
Sterker nog, Italië behoort op verschillende onderdelen inmiddels tot de koplopers van Europa als het gaat om de circulaire economie. Het Circular Economy Network concludeert al meerdere jaren dat Italië hoog scoort op het efficiënt gebruik van grondstoffen en het inzetten van secundaire materialen.
Ook de verschillen binnen het land zijn groot. Vooral Noord-Italië behaalt hoge recyclingpercentages en heeft afvalscheiding op veel plaatsen goed georganiseerd.
Rome neemt daarin een bijzondere positie in. Niet omdat de stad achterloopt, maar omdat de omstandigheden uitzonderlijk zijn. Een historische hoofdstad met miljoenen inwoners en miljoenen bezoekers vraagt nu eenmaal om een andere aanpak dan een gemiddelde Italiaanse gemeente.
Hoe zit het met de maffia?
Wie denkt aan afvalmanagement in Italië, herinnert zich vast de beelden van stapels afvalzakken in de straten en de daarbij behorende verhalen over de zogenoemde ecomaffia. Daarmee worden criminele organisaties bedoeld die geld verdienen aan onder meer illegale afvalhandel, het dumpen van gevaarlijk afval en milieucriminaliteit.
Die geschiedenis heeft het imago van het Italiaanse afvalbeleid jarenlang bepaald. Toch is het belangrijk om daar nuance in aan te brengen. De meeste zaken spelen zich af in delen van Zuid-Italië en hebben betrekking op illegale afvalstromen. De uitdagingen waar Rome vandaag de dag mee te maken heeft, zijn van een andere orde.
De hoofdstad kampt vooral met de vraag hoe je het afval van een miljoenenstad efficiënt inzamelt en verwerkt. De afgelopen jaren kreeg Rome regelmatig te maken met volle containers en afval dat langer op straat bleef staan dan de bedoeling was. Dat had verschillende oorzaken: een beperkte verwerkingscapaciteit, onderhoud aan installaties, politieke besluitvorming en de afhankelijkheid van afvalverwerking buiten de regio. Wanneer elders capaciteit wegviel, had dat vrijwel direct gevolgen voor Rome.
Het laat zien dat afvalbeheer veel kwetsbaarder is dan je misschien zou denken. Achter een ogenschijnlijk simpele afvalbak gaat een complete keten schuil van inzameling, transport, sortering, recycling en verwerking. Als één onderdeel van de keten onder druk staat, wordt dat vaak als eerste zichtbaar in het straatbeeld.
Werken aan een schonere hoofdstad
De afgelopen jaren zette Rome daarom stevig in op verbetering van het afvalbeheer. Zo wordt gewerkt aan uitbreiding van de verwerkingscapaciteit, het verbeteren van de gescheiden inzameling en investeringen in nieuwe installaties. Een van de meest besproken projecten is de geplande afvalenergiecentrale die de stad minder afhankelijk moet maken van verwerkingslocaties elders in Italië.
Dat past binnen een bredere ontwikkeling die in veel Europese steden zichtbaar is. Afval wordt steeds minder gezien als iets dat simpelweg moet verdwijnen en steeds vaker als een bron van waardevolle grondstoffen. Om die materialen opnieuw te kunnen gebruiken, begint alles bij een goed functionerend inzamelsysteem.
Voor een stad als Rome betekent dat voortdurend zoeken naar de juiste balans. Hoe hou je prachtige monumentale pleinen en straatjes aantrekkelijk in eerste plaats voor de bewoners en daarna ook voor toeristen? Hoe zorg je dat afval snel wordt ingezameld zonder het historische karakter van de stad aan te tasten? En hoe maak je afvalscheiding zo eenvoudig mogelijk voor mensen die de stad maar een paar dagen bezoeken?
Het zijn vraagstukken waar veel grote steden mee worstelen. Alleen zijn ze in Rome misschien nét iets zichtbaarder.
Wat kunnen we daarvan leren?
Juist daarom is het zo onwijs interessant om tijdens een stedentrip eens bewust naar afval te kijken. Niet omdat een afvalbak op zichzelf bijzonder is, hoewel daar ook zeker gekke exemplaren tussen zitten, maar omdat deze iets vertelt over hoe een stad is georganiseerd en waar ze zich op focust.
Rome laat zien dat afvalbeheer veel verder gaat dan het op tijd legen van containers. Het raakt aan toerisme, mobiliteit, erfgoed, gedrag en duurzaamheid. Iedere keuze heeft gevolgen voor de openbare ruimte & voor de mensen die daar dagelijks gebruik van maken.
Misschien is dat wel de grootste verrassing van deze ‘wondering’ door Rome. Niet de hoeveelheid afval, maar de complexiteit erachter. In een stad waar geschiedenis en moderne stadslogistiek elkaar iedere dag ontmoeten, is afvalbeheer een continu samenspel van plannen, aanpassen en vooruitkijken.
De volgende keer dat je door een buitenlandse stad loopt, is de kans groot dat je vanzelf even naar de afvalbakken kijkt. Niet omdat ze mooi zijn, maar omdat ze stiekem verrassend veel vertellen over de stad waarin ze staan en de bijbehorende circulaire ambities!
Op de hoogte blijven
Volg ons op LinkedIn. Hier delen we het laatste nieuws over regelgeving, circulaire thema's en ontwikkelingen uit de branche. Abonneer je daarnaast op de nieuwsbrief en beluister onze podcast Grondstof tot nadenken tijdens een wandeling of onderweg. Benieuwd wat Milgro voor jouw bedrijfsvoering en afvalproces kan betekenen? Neem dan contact op.
.jpg?width=380&name=Uitgelichte%20afbeelding%20(59).jpg)
.jpg)
