Dit zijn de tien gemeenten met vaart in de grondstoffentransitie

Auteur

Maaike Lesuis

Content Marketeer

Datum

31 augustus 2026

Leestijd

5 minuten

Volg ons op

Dit zijn de tien gemeenten met vaart in de grondstoffentransitie

Circulaire Economie

Nederland streeft naar een volledige circulaire economie in 2050. Gemeenten spelen een belangrijke rol in deze transitie als aanjager van lokale initiatieven. Maar hoe scoren de afzonderlijke gemeenten? In welke gemeente wordt het beste gescheiden ingezameld? En welke stad is nagenoeg onafhankelijk van fossiele energiebronnen? Dit zijn de tien gemeenten die vaart maken met de grondstoffentransitie. In willekeurige volgorde, om de circulaire kunst van af te kijken.

Een circulaire economie draait om het gebruik van grondstoffen. Materialen blijven zo lang mogelijk in omloop door hergebruik, reparatie en recycling. Het resultaat: minder afval, minder verspilling en meer waarde. Zonder de grondstoffentransitie komt dit doel niet van de grond. Deze transitie is namelijk de concrete omslag van een lineaire economie naar een circulair model. In plaats van materialen eenmalig te gebruiken en daarna weg te gooien, verschuiven we de focus naar waardebehoud en het definitief voorkomen van afval.

1. Horst aan de Maas; kampioen afval scheiden

Afval scheiden is belangrijk in de transitie naar een circulaire economie. Het zorgt ervoor dat gebruikte materialen apart blijven en opnieuw kunnen worden gebruikt als grondstof voor nieuwe producten. In deze gemeente in Limburg, bestaande uit meerdere kernen, lijken de inwoners er een sport van te maken. Zo bereiken de meer dan 44.000 inwoners een scheidingspercentage van 85,5% in 2024. Inwoners houden jaarlijks nog ‘maar’ 26 kilo restafval per inwoner over. Dat is vele malen beter dan het gemiddelde in Nederland: 179 kilo per inwoner.

Sleutel voor dit succes is het zogenoemde diftar-systeem. Inwoners kopen speciale zakken voor hun restafval bij de plaatselijke supermarkt of andere verkooppunten. Dus hoe meer restafval je produceert, hoe meer zakken je moet kopen en hoe meer je betaalt. Dat maakt Horstenaren zuinig én duurzaam. Eens per maand wordt het restafval in Horst opgehaald in deze zakken. Horstenaren mogen dus niet hun afval in een willekeurige andere vuilniszak doen. Ook andere gemeenten met een dergelijk diftar-systeem scoren goed op afval scheiden. In die gemeenten hebben inwoners vaak ook een persoonlijke afvalpas, die het openen van de ondergrondse afvalcontainer registreert en daarop het tarief baseert.

2. Haaksbergen: daar gebeurt iets bijzonders met hout

Jaarlijks worden de Circulair Awards uitgereikt. Dit jaar heeft de gemeente Haaksbergen in Overijssel een heuse circulaire changemaker in haar midden. Het bedrijf Finti heeft deze titel dit jaar gewonnen en transformeert snelgroeiend Europees naaldhout tot duurzaam en circulair bouwmateriaal ter vervanging van tropisch hardhout. Door gebruik te maken van hout uit Europese gecertificeerde bossen en circulaire productieprocessen hoeft het bedrijf geen beroep te doen op tropisch hardhout. Deze award is overigens niet per se de verdienste van de gemeente Haaksbergen: soms heb je als gemeente geluk dat dit soort pioniers binnen de gemeentegrenzen zijn gevestigd. Wat trouwens wél door de inspanningen van de gemeente Haaksbergen komt, is de aanleg van een circulaire brug. Ook van hout!

3. Rotterdam: pionieren aan de Maas

Rotterdam is in Europa een van de steden die graag wil pionieren op circulair vlak. De stad aan de Maas is een van de ondertekenaars van de Circular Cities Declaration, waarin meer dan tachtig Europese steden en regio’s hun circulaire ambities willen waarmaken. Een van de mijlpalen in Rotterdam is de opening van een vernieuwend milieupark: HER. De HER is een plek waar afgedankte materialen van inwoners een tweede leven krijgen. Dit zie je niet alleen terug in de gebouwen zelf, maar ook de inrichting is grotendeels circulair.

4. Amsterdam: zet circulair koers

Als allereerste écht grote gemeente onderzocht Amsterdam wat er in de stad moest gebeuren om circulair te worden in 2050. Het onderzoek dateert van 2016. In 2020 kwam er een beleid voor de circulaire economie, waarin Amsterdam als eerste gemeente ter wereld de principes van de donuteconomie gebruikte. De donuteconomie stelt dat een gezonde economie niet draait op groei, maar om balans. Er zijn twee grenzen die tegelijk gerespecteerd moeten worden: een sociale ondergrens (niemand mag tekortkomen aan basisbehoeften zoals voeding, zorg, stroom en wonen) en een ecologische bovengrens (de aarde mag niet verder worden uitgeput dat ze kan herstellen). De ruimte tussen die twee grenzen, is de plek waar de mensheid zou moeten leven: genoeg voor iedereen, binnen wat de planeet kan. De gemeente gebruikt de zogeheten Stadsdonut om plannen te maken. Ze kijken bij elke beslissing naar vier vragen tegelijk: wat is de impact op de Amsterdammer, de Amsterdamse natuur, maar ook op mensen elders in de wereld en het wereldwijde klimaat.

Dat Amsterdam koploper is, wordt onderstreept door de een onderzoeksrapport de Sustainable Cities Index van Arcadis, waar wereldsteden worden beoordeeld op verschillende onderdelen van duurzaamheid: In het meest recente onderzoeksrapport van 2024 staat Amsterdam bovenaan.

5. Venlo: geeft het goede voorbeeld

Gemeenten willen graag het goede voorbeeld geven als het om duurzaamheid en de circulaire economie gaat. In de wandelgangen van gemeentehuizen is ‘practice what you preach’ dan ook een veelgebezigde frase. In de gemeente Venlo hebben ze als een van de eerste gemeenten in Nederland een circulaire daad willen stellen met het eigen gemeentehuis. Dat is volgens de Cradle-to-Cradle-principes gebouwd: het gebouw is demontabel en materialen kunnen na het einde van de levensduur van het gebouw elders weer worden gebruikt. Venlo was, met de oplevering van dit circulaire stadhuis in 2016, wereldwijd koploper op dit vlak.

6. Leiden: neemt de circulaire inkoopladder

Inmiddels wagen steeds meer gemeenten zich aan een circulair inkoopbeleid. Ondernemers die zaken willen doen in een gemeente wordt gevraagd om circulaire producten, diensten en projecten te leveren. In Leiden wordt hiervoor de Leidse Ladder gehanteerd, inmiddels een bekende term in het gemeentehuis en daarbuiten. Deze ladder, met bovenaan preventie, dan waardebehoud en waardecreatie is vooral bedoeld voor bouwprojecten. De lader bestaat uit een vragenlijst waarlangs alle projectvoorstellen voor projecten in de gemeente langs worden gelegd. Zo wordt Leiden steeds meer circulair.

7. Kerkrade: met een heuse circulaire wijk

In de jaren ’60 verrezen er in Kerkrade in rap tempo wijken vol hoogbouw. Dit om al die mijnbouwwerkers in het gebied te huisvesten. De mijnbouw stopte, bewoners trokken weg en de flats verouderden. Maar het materiaal, dát kon perfect worden gebruikt voor de bouw van een compleet andere en circulaire wijk: Superlocal. Het is een van de meest omvangrijke en compromisloze voorbeelden van een circulaire wijk in een gemeente in Nederland.

8. Zwartewaterland: voorkomen van afval

In deze gemeente in Overijssel hebben de inwoners het goed begrepen: de inwoners van Zwartewaterland produceren van alle Nederlandse gemeenten het minst aantal kilo huishoudelijk afval per inwoner: 323,9 kilo, gemeten in 2024 op basis van cijfer van CBS. De Waddeneilanden doen het een stuk slechter, met meer dan 1.000 kilo per inwoners. Dat is overigens niet de schuld van de eilanders. De afvalberg groeit vooral door de vele toeristen die de eilanden bezoeken.

9. Amersrfoort: grondstoffenverbruik in de bouw terugdringen

De bouw is verantwoordelijk voor 50% van het grondstoffengebruik. In Amersfoort willen ze dit grondstoffengebruik tegengaan: uiterlijk in 2030 is 55% wat de gemeente inkoopt hergebruikt of biobased. In aanbestedingen gebruikt de gemeente daarom de Milieukostenindicator (MKI) die milieuprestatie-eisen stelt bijvoorbeeld beton en staal. In Amersfoort noemen ze dat de MKI-wasstraat. Vanaf volgend jaar wordt het gebruik van de MKI verplicht voor alle aanbestedingen.

10. Wageningen: verhoudingsgewijs de meest circulaire bedrijvigheid

Van alle gemeenten in Nederland heeft de Wageningen, ten opzichte van de omvang van het lokale bedrijfsleven, verhoudingsgewijs de grootste vertegenwoordiging van innovatieve circulaire bedrijvigheid, volgens dit onderzoek. Wageningen dankt deze topnotering waarschijnlijk vooral aan de aanwezigheid van de Wageningen Universiteit en alle bedrijvigheid eromheen. Dit ecosysteem, zoals dat wordt genoemd, bevordert de grondstoffentransitie in deze stad: de universiteit levert kennis en onderzoek naar circulaire oplossingen, bedrijven vestigen zich bewust dicht bij die kennisbron, en de gemeente ondersteunt dit met eigen beleid, met als ambitie om in 2050 volledig circulair te zijn. Ook andere gemeenten in Nederland werken aan dit soort ecosystemen, bijvoorbeeld door bedrijventerreinen aan te wijzen specifiek voor circulaire bedrijvigheid.

Nederland koploper van de circulaire economie?

Voor wat betreft recycling en efficiënt hergebruik zeker. Per persoon wordt jaarlijks zo’n 1.700 kilo gerecycled. Daarmee staat Nederland in de top-3 van Europa. Daar staat tegenover dat we ook veel afval produceren en grondstoffen gebruiken. We produceren jaarlijks meer dan 500 kilo huishoudelijk afval per persoon. Het CBS berekende dat iedere Nederlander87 kilo grondstoffen per dag gebruikt. Nederlanders zijn goed in het verwerken van afval, maar voorkomen is natuurlijk beter!

Ook koploper worden?

Deze lijst met vooroplopers in de grondstoffentransitie laat zien op welke manier gemeenten bezig zijn om de invulling te geven aan de circulaire ambities van landelijke overheid om uiterlijk in 2050 een volledig circulaire economie te hebben. Dat kan bijvoorbeeld volgens een ambitieus afvalbeleid, zoals Horst aan de Maas en Zwartewaterland dat doen. Een andere manier is om de inkoopvoorwaarden aan te scherpen, zoals in Amersfoort en in Leiden. Door voorop te lopen met circulair beleid, met Amsterdam als voorbeeld. Of door circulaire bedrijvigheid en woningbouw te stimuleren, waar Wageningen en Kerkrade in uitblinken.

Er is niet één route naar circulariteit, laten de voorbeelden zien. Kijk de kunst af bij deze gemeenten en word ook een circulaire koploper.

Op de hoogte blijven

Volg ons op LinkedIn. Hier delen we het laatste nieuws over regelgeving, circulaire thema's en ontwikkelingen uit de branche. Abonneer je daarnaast op de nieuwsbrief en beluister onze podcast Grondstof tot nadenken tijdens een wandeling of onderweg. Benieuwd wat Milgro voor jouw bedrijfsvoering en afvalproces kan betekenen? Neem dan contact op.