Grondstoffenschaarste uitgelegd: oorzaken, gevolgen en wat je kunt doen

Auteur

Maaike Lesuis

Content Marketer

Datum

29 juni 2026

Leestijd

3 minuten

Grondstoffenschaarste uitgelegd: oorzaken, gevolgen en wat je kunt doen

Circulaire Economie Grondstoffentransitie

Grondstoffen zijn de natuurlijke materialen die we gebruiken om producten en diensten mogelijk te maken. Denk aan metalen zoals ijzer, koper en aluminium, mineralen zoals zand en kalk en fossiele brandstoffen zoals olie en gas en biotische materialen zoals hout, katoen en rubber. Deze ruwe materialen vormen de eerste schakel in vrijwel iedere productieketen, en de beschikbaarheid ervan staat onder flinke druk. 78% van de Nederlandse organisaties merkt dat al in gestegen kosten of langere levertijden.

Wat zijn de oorzaken van grondstoffenschaarste?

Enerzijds groeit de vraag hard door economische groei, digitalisering, de energietransitie en bevolkingsgroei. De wereldbevolking telt op dit moment8,3 miljard mensen. In 2050 zijn er naar verwachting 9,7 miljard, meldt de NOS.

Daar komt bij dat we grondstoffen veelal lineair gebruiken. Meer dan 90% van de grondstoffen verlaat de keten als afval na eenmalig gebruik. Het gevolg is overvolle stortplaatsen, ontbossing, vervuiling van oceanen en een groeiende afhankelijkheid van steeds schaarster wordende grondstoffen. Jaarlijks verdwijnen miljoenen tonnen plastic in zeeën, raken ecosystemen beschadigd en stijgt de CO2-uitsoot door overproductie en afvalverbranding.

Onze natuurlijke hulpbronnen worden sneller gebruikt dan ze zich kunnen herstellen. Dit is precies wat Earth Overshoot Day zichtbaar maakt. Dit jaar hebben we vanaf 30 juli al meer grondstoffen verbruikt dan de aarde in een heel jaar kan aanvullen. Dit is de kern van grondstoffenschaarste: de vraag naar grondstoffen overtreft wat de aarde kan leveren.

Anderzijds wordt de aanvoer kwetsbaarder. We zijn in Europa voor het overgrote deel van onze grondstoffen afhankelijk van een handjevol landen, zoals China. Die afhankelijkheid wordt steeds vaker een geopolitiek instrument. Zo kondigde China in 2025 exportbeperkingen aan op onder andere aardmetalen met directe gevolgen voor de Europese productie. En ook nu verstoort het conflict in het Midden- Oosten de wereldwijde aanvoer van olie en gas wat de prijzen op Europese energiemarkten opdrijft.

Wat zijn de gevolgen voor bedrijven?

De gevolgen van grondstoffenschaarste zijn al merkbaar bij organisaties in zowel Nederland als België. Dat blijkt uit het onderzoek dat Milgro onlangs uitvoerde onder 300+ Nederlandse en 200+ Belgische organisaties. 78% ziet de effecten van grondstoffenschaarste in gestegen kosten of langere levertijden en dat percentage blijft groeien. Vooral de afhankelijkheid van andere landen baart een groot deel (70%) zorgen. 28% van de organisaties verwacht dat grondstoffenschaarste de komende jaren de grootste kostenfactor wordt. "Grondstoffenschaarste wordt net zo urgent als AI", vertelt Managing Director Gijs Derks van Milgro in een artikel van Businesswise.

Wat het extra kwetsbaar maakt is dat 28% van de bedrijven nog geen inzicht heeft in welke grondstoffen schaars zijn voor hun eigen producten. In België is dat zelfs 41%. Zonder dat inzicht weet je niet waar je organisatie kwetsbaar is en wat je eraan kunt doen.

Wat kan jouw bedrijf doen tegen grondstoffenschaarste?

Grondstoffenschaarste vraagt om een andere manier van kijken naar ketens. In het artikel van BusinessWise haalt Gijs Derks een duidelijk voorbeeld aan in de agrarische sector. ‘’In de biologische kringloop zie je al veel langer dat reststromen weer ergens ander waarde krijgen. Boeren begrepen eeuwen geleden al dat je grondstoffen in een systeem moet houden om ervoor te zorgen dat de bodem productief blijft’’. Door globalisering is dit veranderd. Denk maar eens terug aan de tijd van toen. De boer zat naast de bakker en restproducten kregen vanzelf een nieuwe bestemming. ‘’Eigenlijk waren we toen veel circulairder dan nu’’, geeft Gijs aan.

Het is belangrijk om inzicht te krijgen in welke grondstoffen voor jouw organisatie schaars zijn. Daarbij kijken bedrijven veelal naar schaarste en prijs. Maar minstens zo bepalend voor continuïteit en reputatie zijn de keten- en verwerkingsrisico's: via welke route gaat de materiaalstroom, en hoeveel zekerheid heb je over wat er daarna mee gebeurt?

Hoe je grip krijgt op grondstoffenschaarste brengen we verder in kaart in het onderzoeksrapport. Inclusief drie stappen die je direct kunt zetten om minder afhankelijk te worden van schaarse grondstoffen, en praktijkvoorbeelden van hoe andere organisaties dit al aanpakten en wat jij daarvan kunt leren.

Veelgestelde vragen over grondstoffenschaarste

Wat is grondstoffenschaarste? +-

Grondstoffenschaarste betekent dat de vraag naar natuurlijke materialen groter is dan wat de aarde kan leveren. Grondstoffen zoals metalen, mineralen en biotische materialen staan onder druk door een groeiende wereldbevolking, toenemende consumptie en een lineaire manier van produceren waarbij materialen na eenmalig gebruik als afval verdwijnen.

Wat zijn de gevolgen van grondstoffenschaarste voor bedrijven? +-

De gevolgen zijn al merkbaar. Uit onderzoek van Milgro onder 300+ Nederlandse en 200+ Belgische organisaties blijkt dat 78% de effecten al voelt in gestegen kosten of langere levertijden. Daarnaast maakt 70% zich zorgen over de afhankelijkheid van andere landen. Grondstoffenschaarste raakt daarmee direct de continuïteit en concurrentiepositie van organisaties.

Hoe kan mijn bedrijf minder afhankelijk worden van schaarse grondstoffen? +-

Een eerste stap is inzicht krijgen in welke grondstoffen schaars zijn voor jouw eigen producten en keten. Daarna is het belangrijk om niet alleen naar prijs en beschikbaarheid te kijken, maar ook naar keten- en verwerkingsrisico's. Want via welke route gaat jouw materiaalstroom, en hoeveel zekerheid heb je over wat er daarna mee gebeurt?

Waarom is Europa zo kwetsbaar voor grondstoffenschaarste? +-

Europa is voor het overgrote deel van zijn grondstoffen afhankelijk van een handjevol landen, zoals China. Die afhankelijkheid wordt steeds vaker een geopolitiek instrument. Zo kondigde China in 2025 exportbeperkingen aan op aardmetalen, met directe gevolgen voor de Europese productie. En ook verstoringen in het Midden-Oosten drijven de prijzen op Europese energiemarkten op.

Wat is Earth Overshoot Day en wat heeft dat met grondstoffenschaarste te maken? +-

Earth Overshoot Day is de dag waarop de mensheid meer natuurlijke hulpbronnen heeft verbruikt dan de aarde in een heel jaar kan aanvullen. Dit jaar valt deze dag op 30 juli. Het maakt zichtbaar dat we structureel meer verbruiken dan beschikbaar is. En dat is precies de kern van grondstoffenschaarste.

Cover van de Grondstoffenbarometer 2026: onderzoeksrapport over grondstoffenschaarste voor Nederlandse en Belgische organisaties

Grondstoffenschaarste wordt net zo urgent als AI

Download het gratis onderzoeksrapport en ontdek hoe jouw organisatie de afhankelijkheid kan verminderen.

Op de hoogte blijven

Volg ons op LinkedIn. Hier delen we het laatste nieuws over regelgeving, circulaire thema's en ontwikkelingen uit de branche. Abonneer je daarnaast op de nieuwsbrief en beluister onze podcast Grondstof tot nadenken tijdens een wandeling of onderweg. Benieuwd wat Milgro voor jouw bedrijfsvoering en afvalproces kan betekenen? Neem dan contact op.