Grondstoffen zijn de onzichtbare motor onder onze economie. Ze zitten in alles wat we maken, bouwen, vervoeren en digitaliseren. Van batterijen en zonnepanelen tot microchips en windmolens: vrijwel alles begint bij grondstoffen. Toch staan we er zelden bij stil waar ze vandaan komen, hoe eindig ze zijn en wat het betekent als ze ineens niet meer vanzelfsprekend beschikbaar zijn. Terwijl de wereld zich midden in een grondstoffentransitie bevindt, van lineair gebruik naar circulair hergebruik, wordt duidelijk dat deze transitie ook financiële gevolgen kan hebben: meer druk op grondstoffen vertaalt zich vaak naar hogere kosten voor de consument.
Wat zijn grondstoffen?
Grondstoffen zijn natuurlijke materialen die we gebruiken om producten en diensten mogelijk te maken. Denk aan metalen zoals ijzer, koper en aluminium, mineralen zoals zand en kalk, fossiele brandstoffen zoals olie en gas, en biotische materialen zoals hout, katoen en rubber. Deze ruwe materialen (ook wel raw materials genoemd) vormen de eerste schakel in vrijwel iedere productieketen van de smartphone die je dagelijks gebruikt tot de windmolen die energie levert.
Grondstoffen en de circulaire economie: zo behouden we hun waarde
Onze economie is nog grotendeels lineair: winnen, gebruiken en weggooien. Wereldwijd wordt slechts een klein deel van de gebruikte materialen daadwerkelijk hergebruikt; meer dan 90% van de grondstoffen verlaat de keten na éénmalig gebruik. De circulaire economie draait dit om: grondstoffen blijven zo lang mogelijk in omloop, hun waarde wordt behouden, en producten worden ontworpen voor hergebruik en hoogwaardige recycling. Door de Circularity Gap te verkleinen, kan de vraag naar primaire grondstoffen worden teruggedrongen, waardoor bedrijven de druk op kosten voor consumenten kunnen beperken.
Geopolitieke spanningen en de impact op grondstoffen
Naast ecologische en economische redenen is er een steeds duidelijkere geopolitieke component in de grondstoffenvraag. Het gaat niet alleen om hoeveel er van een grondstof is, maar ook om wie controle heeft over winning, raffinage en distributie. China domineert bijvoorbeeld een groot deel van de wereldwijde productie en verwerking van zeldzame aardmetalen en andere kritieke materialen. Volgens analyses van GeoModes en het Internationaal Energieagentschap (IEA) heeft dit directe impact op leveringszekerheid en energievoorziening. Historisch gezien heeft China al eens de export van zeldzame aardmetalen stopgezet na een diplomatiek conflict met Japan, wat markten wereldwijd deed schrikken. Dit soort gebeurtenissen laat zien hoe afhankelijkheid van een beperkt aantal producenten een reëel risico is.
Europa probeert deze afhankelijkheid te verkleinen. Met initiatieven zoals de Critical Raw Materials Act en ReSourceEU wordt gewerkt aan meer binnenlandse verwerking, diversificatie van leveranciers en investeringen in recycling. Tegelijkertijd tonen recente cijfers van CBS aan dat de Europese afhankelijkheid van kritieke materialen zoals magnesium en mangaan aanzienlijk is, wat bedrijven kwetsbaar maakt voor prijsstijgingen en leveringsrisico’s. Deze geopolitieke realiteit laat zien dat grondstoffen niet alleen een milieu- of economische uitdaging zijn, maar ook een strategisch vraagstuk voor internationale samenwerking en concurrentiekracht.
Kritieke grondstoffen en hun impact op prijzen
Niet alle grondstoffen zijn gelijk. Een subset wordt beschouwd als kritieke grondstoffen: materialen die economisch belangrijk zijn en waar een hoog risico op supply chain-onderbrekingen voor bestaat. De Europese Commissie onderhoudt hiervoor een lijst van 34 kritieke metalen en mineralen, waaronder kobalt, lithium, mangaan, magnesium, gallium en zeldzame aardmetalen. Deze grondstoffen zijn essentieel voor technologieën zoals batterijen, zonnepanelen, windturbines en microchips. De afhankelijkheid van deze materialen kan direct effect hebben op de prijzen die wij als consument uiteindelijk betalen.
Recent onderzoek laat zien dat ongeveer de helft van de Nederlandse bedrijven verwacht dat grondstoffenschaarste zal resulteren in hogere prijzen voor zowel producten als diensten. Veel bedrijven voorzien dat zij deze kostenstijging deels moeten doorberekenen aan de eindklant, waardoor consumenten dit rechtstreeks voelen in hun portemonnee.
Podcast: Grondstof tot nadenken
In de podcastGrondstof tot nadenkengaat het over deze uitdagingen: van afhankelijkheden en schaarste tot circulaire ontwerpstrategieën en ketensamenwerking. De gesprekken laten zien dat grondstoffen niet los te zien zijn van internationale verhoudingen en marktdruk, en dat deze factoren samen direct effect hebben op de producten die wij gebruiken en de prijzen die we daarvoor betalen.
Van circulaire ambitie naar actie: 7 ways to close the gap
Minder druk op grondstoffen betekent dus meer dan recyclen alleen. Het vraagt om slimme keuzes: circulair ontwerpen, reststromen benutten, ketens bewuster inrichten en alternatieve bronnen onderzoeken. Door de Circularity Gap te verkleinen, kunnen bedrijven de afhankelijkheid van primaire grondstoffen verminderen en zo ook de prijsdruk op consumenten verlagen. In Van circulaire ambitie naar actie: 7 ways to close the gap vind je praktische handvatten om vandaag al te beginnen met het verkleinen van de impact van grondstoffenschaarste, terwijl je oog houdt voor betaalbare oplossingen voor iedereen.
Download het gratis stappenplan en ga aan de slag
