Iedereen wil afval goed scheiden. Maar wie eerlijk is, kent het moment van twijfel: mag dit zachte plastic bij het plastic? Is een kartonnen beker eigenlijk papier? En waar hoort dat flesje met een vreemde sleeve bij? Die onzekerheid is geen individueel probleem, het is een systeemprobleem.
Europa werkt daarom toe naar één geharmoniseerd systeem van EU afvallabels voor verpakkingen én afvalbakken. Niet als cosmetische verandering, maar als oplossing voor een fundamenteel probleem: de enorme variatie in pictogrammen, kleuren en sorteerregels veroorzaakt verwarring bij consumenten, extra kosten voor producenten en inconsistente stromen voor recyclers.
Waarom afval scheiden nu nog zo verwarrend is
In 2022 produceerde de EU ruim 84 miljoen ton verpakkingsafval, maar de manier waarop dit afval wordt gesorteerd verschilt sterk per land, regio en soms zelfs per gemeente. Het JRC-rapport laat zien dat kleurcodes per land verschillen, pictogrammen geen gemeenschappelijke taal vormen en materialen in het ene land samen worden ingezameld terwijl ze elders gescheiden zijn. Deze verschillen leiden tot structureel verkeerde keuzes bij consumenten. De EU noemt dit een information failure: het probleem zit in het systeem, niet bij de gebruiker.
Waarom harmonisatie van EU afvallabels noodzakelijk is
De Packaging and Packaging Waste Regulation (PPWR) legt vast dat er één uniforme, materiaalgebaseerde taal moet komen, die in álle lidstaten wordt begrepen. Het doel is drieledig: duidelijke communicatie richting consumenten, vermindering van interne marktbarrières en verbetering van de kwaliteit van recyclingstromen. Harmonisatie is dus geen cosmetische update, maar een poging om een structureel systeemprobleem op te lossen.
Lees ook
PPWR: hoe ver zijn bedrijven?
Hoe de EU dit heeft onderzocht
Het JRC baseerde het voorstel op een breed onderzoeksprogramma, dat zowel technische als mensgerichte aspecten combineerde. Desk research onderzocht bestaande systemen en nationale regelgeving. Citizen workshops in meerdere landen werden georganiseerd, en grootschalige surveys en experimenten testten verschillende labelvarianten. Daarnaast werden consultaties met meer dan 250 experts gehouden en labels door testpanels beoordeeld. Het resultaat is een evidence-based ontwerpframework dat laat zien welke visuele elementen burgers begrijpen, welke verwarring veroorzaken, en welke combinaties het beste gedrag opleveren.
Een materiaaltaal die overal werkt
Het concept van het nieuwe EU-systeem draait om een visuele taal die materiaalgericht, herkenbaar, consistent en toekomstbestendig is, maar ook flexibel genoeg om nationale verschillen op te vangen.
De basis is een set duidelijk gedefinieerde materiaalcategorieën, aangevuld met pictogrammen, kleuren, typografie en tekstgroottes die overal uniform blijven.
Voor specifieke nationale of lokale situaties bestaan flexibele modules: meta-labels, varianten voor glaskleuren, labels met of zonder tekst en QR-codes voor extra informatie. Zo ontstaat een uniforme structuur die wél rekening houdt met de realiteit in verschillende landen.
Uitdagingen en afwegingen
Het ontwerp moest verschillende spanningsvelden overbruggen: regelgeving versus praktische toepasbaarheid, detailniveau versus eenvoud, harmonisatie versus flexibiliteit, en voorkeuren van burgers versus technische vereisten voor recyclers. Het resultaat is een systeem dat niet dogmatisch, maar pragmatisch is en toekomstbestendig kan blijven.
Wat betekent dit voor organisaties?
Vanaf 2026 komt de implementatie van de PPWR in werking. Bedrijven moeten hun verpakkingsdesign herzien om ruimte te maken voor de nieuwe labels, multi-component verpakkingen logisch labelen en interne afvalbakken laten aansluiten op dezelfde systeemlogica. Ook verandert de verwachting van klanten: duidelijke en herkenbare labels creëren vertrouwen. Uit JRC-data blijkt dat consistent ontwerp kan leiden tot tot 12% puurdere afvalstromen, een flinke winst zowel economisch als circulair.
Voor wie dit relevant is
Het voorstel raakt drie groepen: beleidsmakers die regelgeving en harmonisatie vormgeven, producenten en merkeigenaren die hun verpakkingen moeten aanpassen, en afvalbeheerders en ketenpartners die de visuele taal op containers en inzamelsystemen moeten implementeren. Het uiteindelijke doel is één uniforme materiaaltaal die interne marktbarrières vermindert, het speelveld voor bedrijven gelijk maakt, recyclingstromen verbetert en burgers duidelijk informeert over wat waar hoort.
Hulp nodig bij de voorbereidingen voor de PPWR?
Tijdens onze webinar krijg je praktische handvatten om jouw organisatie klaar te stomen. Na afloop weet je hoe je de principes reduce, reuse en recycle effectief toepast. Bekijk hem hier
Bekijk het webinar over PPWR & circulaire verpakkingen
