.jpg?upscale=true&width=1600&name=Headers%20(99).jpg)
.jpg?upscale=true&width=768&name=Headers%20(99).jpg)
Volgens de Nieuwe Economie index (NEi) van duurzaam ondernemen platform Future Up kan zo’n 13% van onze economie als circulair worden bestempeld. Een simpele rekenaar concludeert dat dit percentage nog niet in de buurt komt van de overheidsambitie van 100% circulair in 2050. Dé kans op vooruitgang is om producten circulair te gaan ontwerpen. Die kans wordt nog niet massaal gegrepen. Best vreemd, want het kan, het levert wat op én als ondernemer voldoe je ermee aan de wet. Hoe pak je die kans wél?
Anno 2026 is de dominante economische gedachte nog altijd lineair van aard. Een bedrijf koopt grondstoffen en materialen in, verwerkt die tot een product dat door consumenten wordt gekocht, gebruikt en weggegooid. Die levenscyclus van producten lijkt in de afgelopen decennia zelfs korter te zijn geworden. Wie heeft er niet nog een gietijzeren pan uit grootmoeders tijd in het keukenkastje? Die verslaat in leeftijd en degelijkheid bijna alle lichtgewicht moderne varianten waarvan antiaanbaklagen losraken en de plastic handgreep verweert.
Van minder verspillen naar circulair ontwerpen
In het najagen van circulaire ambities gebeurt in Nederland heus veel om de hoeveelheid afval terug te dringen en materialen terug te winnen. De koplopers zetten alles op alles om ervoor te zorgen dat hun producten en de materialen na gebruik niet verloren gaan. Uit ons onderzoek blijkt dat bedrijven vooral maatregelen aan de operationele kant nemen: afvalproductie verminderen, duurzaam inkopen en gerecyclede materialen gebruiken. Maar er zit een grens aan deze ‘achterkant’ van de circulaire economie.
De voorkant van de economie: waarom circulair ontwerpen de sleutel is
Hoe bloeit onze economie van de huidige 13% circulair naar volledig circulair in 2050, zoals de overheidsambitie voorschrijft? Voor de grootste winst richting een circulaire economie zullen we onze aandacht moeten verschuiven naar ‘de voorkant’, zoals dat heet. Dat betekent dat we zullen moeten kijken naar hoe een product is ontworpen. Dat moet circulair. Met een circulair productontwerp kan een product keer op keer op keer worden gebruikt. Een slimme ‘voorkant’ optimaliseert ook de ‘achterkant’.
Circulair ontwerpen in de praktijk: drie voorbeelden
En ja, er zijn al voorbeelden van circulair ontworpen producten. Maar nog niet veel. Denk aan beddenfabrikant Auping die een matras heeft ontwikkeld dat 100% opnieuw te gebruiken is. De matrassen bestaan uit slechts twee verschillende materialen: polyester en staal. Geen van de materialen is verlijmd, waardoor ze gemakkelijk los te halen zijn. Eenmaal opgebruikt kunnen ze weer terug naar Auping.
Voor de bureaustoelen van Arendt geldt hetzelfde. Op het gebied van elektronica is de FairPhone een goed voorbeeld. De onderdelen van de telefoon zijn vervangbaar, van het scherm tot de batterij. Zo wordt repareren de norm. Weggooien als één onderdeel defect is, behoort tot het verleden. Of bezoek het circulaire paviljoen The Field in Leiden. Daar kun je zien dat ‘donorstaal’ is gebruikt uit een ontmanteld laboratorium van de universiteit in die stad.
Circulair ontwerpen begint met stevige en hernieuwbare materialen
Voor het ontwerp van deze producten gelden een aantal circulaire ontwerpprincipes. Ten eerste worden bij voorkeur stevige en kwalitatieve materialen gebruikt, zodat het product in ieder geval een zeer lange levensduur heeft. Denk aan die gietijzeren pan van je oma. Het mooiste is wanneer deze stevige materialen hernieuwbaar of al gerecycled zijn. Verder let een circulair ontwerper op de hoeveelheid materiaal voor het product. Hoe minder nodig is, hoe beter.
Repareerbaar en demontabel: basisprincipes van circulair ontwerpen
Een volgende eis is de repareerbaarheid van een product. Daar kan de ontwikkelaar al in het ontwerp rekening mee houden. Losse productelementen zijn eenvoudig te verkrijgen en te vervangen, zodat het product kan worden hersteld. Ook is het product goed uit elkaar te halen aan het einde van de levensduur. De afzonderlijke elementen kunnen elders weer worden gebruikt, zoals in het voorbeeld in Leiden. Bij dit principe zijn vooral verbindingen in het product belangrijk. Bij voorkeur is het product in elkaar geschroefd of geklikt. Het gebruik van lijm is funest voor een circulair product. Daardoor verkleven materialen aan elkaar, waardoor demonteren een frustrerende exercitie wordt.
Standaardisatie als ontwerpprincipe binnen circulair ontwerpen
Standaardisatie is tot slot een streven bij circulair ontwerpen. Een wiek van een windturbine is nu lastig te herplaatsen, omdat ze gedurende de jaren steeds groter en geavanceerder zijn geworden. De roep om standaardisatie wordt in deze sector steeds luider, ook vanwege deze circulaire gedachte. In het verlengde hiervan zal een ontwerper de trends en hypes moeten ontwijken. Een tijdloos ontwerp is eveneens een circulair streven.
Waarom ondernemers aarzelen om circulair te ontwerpen
Voor producenten is deze voorkant van de circulaire economie best ingrijpend. Een stap om tegenop te zien in de dagelijkse werkelijkheid van een werkend bedrijf met orders, personeel en deadlines. Het hele inkoopbeleid moet op de schop, de productieprocessen moeten veranderen, net als de digitale infrastructuur. Ook dwingt het de ondernemer om na te denken over terugnamegaranties en hoe het bedrijf omgaat met reparaties.
Circulair ontwerpen loont: dit levert het op
Toch loont een circulair productontwerp op termijn. Als een klant een product lang kan gebruiken, is hij het meest tevreden. Nergens een betere waardering voor een wasmachine dan voor een Miele. Een kwalitatief goed en degelijk product hoeft niet terug vanwege een gebrek, en leidt zodoende ook niet tot allerlei gedoe met garantiestellingen. Met een repareerbaar of modulair product blijft de klant bovendien een klant: dat is goed voor de binding. En doordat het product circulair is, is een onderneming niet meer afhankelijk van steeds schaarser wordende grondstoffen: die blijven namelijk controleerbaar en binnen bereik voor de ondernemer. En begint een bedrijf er vandaag nog mee, dan is het een koploper, samen met de eerder genoemde voorbeelden van matrassen, bureaustoelen en telefoons.
Right to Repair Directive
Een flinke stimulans voor circulair productontwerp is de Europese wetgeving die per eind juli 2026 is ingegaan: consumenten hebben het recht op reparatie van hun product. En de producent is verantwoordelijk voor de reparatie, bijvoorbeeld door voldoende onderdelen beschikbaar te stellen. De garantie wordt na reparatie verlengd. Deze wet stelt daarnaast eisen aan het productontwerp. Welke eisen dit precies zijn, hangt van het soort product af. Vooralsnog vallen vooral elektronische apparaten zoals wasmachines en televisies onder deze Right to Repair Directive.
Meer inspiratie voor circulair ontwerpen
De Europese Right to Repair Directive is inmiddels van kracht. Nederland heeft de Europese wetgeving nog niet en daarmee te laat omgezet in landelijk beleid. Op dit moment ligt er wel een wetsvoorstel, met hierin voor Nederland extra opgenomen dat consument bij vervanging ook recht hebben op een refurbished product. Naar verwachting wordt het recht op reparatie eind dit jaar ook in Nederland van kracht. Er is dus nog even tijd voor Nederlandse producenten.
Tot die tijd, kijk voor inspiratie vooral naar oma’s pan in het keukenkastje of naar de vele circulaire productontwerpen van vroeger en morgen.
“Ontwerp producten zodat grondstoffen er tijdens recycling makkelijk uit kunnen. Alles wat je lamineert of combineert, zoals een verpakking met een aluminium, is morgen niet
recyclebaar. Ontwerp dus niet voor het volgende recyclingrondje, maar voor oneindig hergebruik”, aldus Gijs Derks in het Financieele Dagblad.
Hoe staat het ervoor met de grondstoffentransitie?
Het besef dat grondstoffen schaarser en duurder worden, is er inmiddels bij de meeste organisaties. Maar in hoeverre wordt dat besef ook omgezet in een daadwerkelijk minder afhankelijke, circulaire bedrijfsvoering, waar circulair ontwerpen een onderdeel van is?
De Grondstoffenbarometer 2026 brengt die kloof tussen besef en actie in kaart voor Nederlandse en Belgische organisaties.
.jpg)
.jpg)
Op de hoogte blijven
Volg ons op LinkedIn. Hier delen we het laatste nieuws over regelgeving, circulaire thema's en ontwikkelingen uit de branche. Abonneer je daarnaast op de nieuwsbrief en beluister onze podcast Grondstof tot nadenken tijdens een wandeling of onderweg. Benieuwd wat Milgro voor jouw bedrijfsvoering en afvalproces kan betekenen? Neem dan contact op.
.jpg?width=380&name=Uitgelichte%20afbeelding%20(52).jpg)
.jpg)
