De wereld is op dit moment voor slechts 6,9% circulair. Dat betekent dat 93% van alle gebruikte grondstoffen hun waarde verliest na één levenscyclus. Deze pijnlijke realiteit staat bekend als de Circularity Gap: de kloof tussen onze huidige lineaire economie en een economie waarin grondstoffen circuleren in plaats van verdwijnen. Het goede nieuws? Die kloof is te dichten. Het minder goede nieuws: dat lukt niemand alleen. Ketensamenwerking is geen nice-to-have meer, maar een absolute randvoorwaarde.
Wat is ketensamenwerking?
Ketensamenwerking betekent dat organisaties actief samenwerken met andere schakels in hun keten van grondstofleveranciers en producenten tot logistieke partners, klanten en afvalverwerkers. Niet ieder voor zich optimaliseren, maar samen verantwoordelijkheid nemen voor materialen en grondstoffen gedurende hun hele levenscyclus.
In plaats van te denken in ‘inkoop’ en ‘afval’, verschuift de focus naar grondstoffenstromen, hergebruik en waarde behoud. Dat vraagt om transparantie, het delen van data en het maken van gezamenlijke afspraken. Ketensamenwerking gaat dus niet alleen over samenwerken, maar over anders samenwerken.
Dat klinkt misschien abstract, maar in de praktijk betekent het dat ontwerp, gebruik en end-of-life niet los van elkaar worden benaderd. Juist daar laat ketensamenwerking haar waarde zien.
Een voorbeeld van ketensamenwerking uit de praktijk
Een concreet voorbeeld van ketensamenwerking is te vinden in de tapijtindustrie. Een producent van modulaire tapijttegels werkt al jaren samen met leveranciers, klanten en recyclingpartners om tapijt daadwerkelijk circulair te maken. Samen met ketenpartners ontwikkelde Interface een terugnameprogramma waarbij oude tapijttegels worden ingezameld, gescheiden en verwerkt tot nieuwe grondstoffen voor nieuwe tapijtproducten.
Die samenwerking gaat verder dan logistiek alleen. Leveranciers leveren garens die ontworpen zijn voor recycling, verwerkers investeren in technologie om materialen hoogwaardig te scheiden en klanten maken afspraken over retourstromen aan het einde van de levensduur. Door deze ketenbrede aanpak kon Interface het aandeel gerecyclede en biobased materialen in zijn producten sterk verhogen en de afhankelijkheid van virgin grondstoffen verminderen.
Dit voorbeeld laat zien dat ketensamenwerking geen abstract concept is, maar een praktische manier om circulariteit schaalbaar te maken. Pas wanneer ontwerp, productie, gebruik en end-of-life op elkaar zijn afgestemd, ontstaat er echte impact.
Waarom is ketensamenwerking onmisbaar om de Circularity Gap te dichten?
De Circularity Gap ontstaat juist op de plekken waar ketens niet op elkaar aansluiten. Waar ontwerpers geen rekening houden met hergebruik, waar producenten geen zicht hebben op wat er met materialen gebeurt na gebruik en waar afvalstromen te versnipperd zijn om hoogwaardige recycling mogelijk te maken.
Geen enkele organisatie heeft grip op de volledige levenscyclus van grondstoffen. Door ketensamenwerking kunnen die losse schakels worden verbonden. Samen ontstaat schaal, worden innovaties rendabel en kan circulariteit worden ingebed in dagelijkse bedrijfsprocessen. Zonder samenwerking blijven circulaire initiatieven vaak steken in pilots; mét samenwerking kunnen ze uitgroeien tot structurele oplossingen.
De uitdagingen en kansen van ketensamenwerking
Ketensamenwerking is niet eenvoudig. Verschillende belangen, contractvormen, wetgeving en een gebrek aan transparantie maken het complex. Regelgeving rondom de end-of-waste status is hier een goed voorbeeld van. Volgens de Europese Kaderrichtlijn Afvalstoffen (Waste Framework Directive) blijft een materiaalstroom officieel afval totdat het voldoet aan specifieke criteria om als product of grondstof te worden gezien. Zolang een reststroom juridisch als afval wordt beschouwd, gelden er strengere transport-, registratie- en milieu-eisen, wat hergebruik kan bemoeilijken.
Deze regelgeving speelt vooraf, bij de overgang van reststroom naar grondstof, tijdens transport en verwerking, en zelfs achteraf, wanneer materialen opnieuw worden ingezet. Het is dus een uitdaging én een kader tegelijk: het beschermt mens en milieu, maar kan innovatie vertragen. Ketensamenwerking helpt bedrijven dit te navigeren: door gezamenlijke afspraken over kwaliteit, traceerbaarheid, datadeling en pilots, kunnen ze effectief voldoen aan wetgeving en tegelijk circulaire stappen zetten.
Tegelijkertijd liggen hier enorme kansen. Bedrijven die nú investeren in samenwerking, bouwen aan toekomstbestendige ketens, versterken hun leveringszekerheid, verminderen afhankelijkheid van primaire grondstoffen en voldoen beter aan steeds strengere wet- en regelgeving.
Bovendien ontstaat er ruimte voor innovatie, nieuwe verdienmodellen en langdurige partnerships.
Hoe krijg je ketensamenwerking écht van de grond?
Ketensamenwerking begint niet met een groot programma, maar met gerichte keuzes. Deze drie stappen helpen organisaties om van ambitie naar actie te gaan:
- Breng je grondstoffenstromen in kaart
Je kunt pas samenwerken als je weet waar je over praat. Welke grondstoffen gebruik je, waar komen ze vandaan en wat gebeurt ermee na gebruik? Inzicht in volumes, samenstelling en reststromen vormt de basis voor elk gesprek met ketenpartners. Transparantie is hier geen risico, maar een versneller. - Zoek actief de samenwerking op in de keten
Wacht niet tot anderen het initiatief nemen. Ga in gesprek met leveranciers, klanten en verwerkers en stel gezamenlijke doelen. Waar liggen kansen voor hergebruik, recycling of retourstromen? Door vroegtijdig samen te werken, voorkom je suboptimale oplossingen en creëer je schaal. - Begin klein, maar denk groot
Succesvolle ketensamenwerking ontstaat vaak via pilots. Kies één materiaalstroom of productgroep en experimenteer samen. Meet de impact, leer van wat werkt (en wat niet) en schaal vervolgens op. Zo wordt circulariteit stap voor stap onderdeel van de dagelijkse praktijk.
Wat vraagt dit van een organisatie? Lef om bestaande werkwijzen los te laten, commitment vanuit de top en een lange adem. Maar de beloning is groot: meer grip op grondstoffen, toekomstbestendige ketens en een concrete bijdrage aan het dichten van de Circularity Gap.
In de aflevering 3 van de podcast Grondstof tot nadenken gaat Gijs Derks, directeur van Milgro, hierover in gesprek met Alice Schimmelpenninck, Sustainability Manager bij Renewi. Aan de hand van pakkende praktijkvoorbeelden laat zij zien hoe ketensamenwerking in de praktijk vorm krijgt en welke lessen andere organisaties daaruit kunnen trekken.
Op de hoogte blijven
Op de hoogte blijven van alle nieuwe ontwikkelingen? Volg ons op LinkedIn en Instagram of abonneer op de nieuwsbrief. Ben je nieuwsgierig naar wat Milgro voor jouw bedrijfsvoering en afvalproces kan betekenen? Neem dan contact op.
