Textiel verdwijnt nog te vaak uit beeld zodra het is afgedankt. Een shirt wordt weggegooid, een handdoek belandt in de reststroom, een jas verdwijnt in een overvolle textielbak. Op papier moet de textiel-UPV daar verandering in brengen: producenten worden verantwoordelijk voor wat er na gebruik met textiel gebeurt. Dat klinkt logisch. Maar juist in de praktijk wordt duidelijk hoe weerbarstig die omslag is.
Meer inzameling is nodig, en daar is het stelsel ook op gericht. Alleen: inzamelen is nog geen circulaire oplossing. De echte vraag is wat er daarna gebeurt. En precies daar staat de textielketen onder druk.
Wat is de textiel-UPV?
De uitgebreide producentenverantwoordelijkheid voor textiel geldt in Nederland sinds 1 juli 2023 voor consumentenkleding, bedrijfskleding en huishoudtextiel. Producenten en importeurs zijn daarmee verantwoordelijk voor de afvalfase van de producten die zij op de markt brengen. Vanaf 2025 gelden concrete doelstellingen voor hergebruik en recycling; vanaf 2026 moeten producenten daar ook over rapporteren en kan de ILT op naleving handhaven.
Die doelen zijn ambitieus. In 2025 moet ten minste 50% van het textiel dat in het voorgaande jaar op de markt is gebracht, worden voorbereid voor hergebruik of gerecycled. Dat percentage loopt op naar 75% in 2030. Daarnaast gelden aparte eisen voor hergebruik in Nederland en voor vezel-tot-vezel recycling.
Op papier staat er dus een stevig systeem. In de praktijk blijkt vooral hoe groot het gat nog is tussen inzameling en hoogwaardige verwerking.
Meer inzameling is niet hetzelfde als meer recycling
Nederland zamelt al langer textiel gescheiden in, en toch belandt nog steeds meer dan de helft van het afgedankte textiel in het restafval. Dat betekent: verbranding, verlies van grondstoffen en opnieuw druk op de keten. De textiel-UPV moet die beweging keren door producenten financieel en organisatorisch verantwoordelijk te maken voor inzameling, hergebruik en recycling.
Maar meer inzameling lost niet automatisch het kernprobleem op. Want wie kijkt naar wat er na inzameling gebeurt, ziet meteen waar de spanning zit: sortering is complex, de kwaliteit van veel textiel is laag, vervuiling neemt toe en hoogwaardige recyclingcapaciteit is nog beperkt. In het nieuwe beleidsprogramma circulair textiel wordt dat ook benoemd: hergebruik groeit licht, maar recycling van oud textiel tot nieuw textiel blijft juist achter.
Juist daardoor wordt textiel-UPV een lakmoesproef voor het hele UPV-stelsel. Niet omdat de wet er niet is, maar omdat de infrastructuur er nog niet in hetzelfde tempo onder meegroeit.
Waarom recycling achterblijft
Dat recycling in textiel achterloopt, heeft meerdere oorzaken tegelijk. Het is geen enkelvoudig uitvoeringsprobleem, maar een ketenvraagstuk.
1. Veel textiel is lastig te recyclen
Textielproducten bestaan vaak uit blends, coatings, prints, elastaan, ritsen, knopen of andere verstorende elementen. Dat maakt demontage en hoogwaardige verwerking duur en technisch ingewikkeld. In het beleidsprogramma circulair textiel wordt expliciet genoemd dat verstoringselementen en vervuiling recycling bemoeilijken.
2. De businesscase staat onder druk
In de praktijk zijn virgin materialen vaak nog goedkoper dan gerecyclede vezels. Tegelijk nemen kosten in de keten toe. Stichting UPV Textiel meldde eind 2025 dat marktomstandigheden verslechterden: kosten stijgen en opbrengsten dalen.
3. Hoogwaardige recycling staat nog in de kinderschoenen
De politiek erkende begin 2025 al dat ingezameld textiel in Nederland nog nauwelijks vezel-tot-vezel wordt gerecycled. In beantwoording van Kamervragen verwijst het kabinet naar de jaarlijkse monitor waarin te zien is dat dit nog maar zeer beperkt gebeurt.
Dat maakt de situatie behoorlijk scherp: de textiel-UPV vraagt om uitkomsten die de markt en infrastructuur nog maar deels kunnen leveren.
Kort in beeld: waar de druk nu zit
- De wettelijke doelen zijn al gestart, maar de eerste volledige rapportage over doelbereik volgt pas in 2026.
- Meer dan 50% van het afgedankte textiel belandt nog altijd bij het restafval.
- Vezel-tot-vezel recycling blijft nog zeer beperkt, terwijl daar binnen de UPV wél expliciete doelen voor gelden.
- De overheid verwacht dat de Nederlandse regels richting 2028 worden aangepast aan nieuwe Europese eisen, met onder meer een bredere productscope en extra verantwoordelijkheden in de keten.
Fast fashion legt de zwakte van textiel-UPV bloot
Fast fashion schuurt frontaal met de bedoeling van de textiel-UPV. De regeling moet ervoor zorgen dat textiel beter wordt ingezameld, hergebruikt en gerecycled. Maar zolang grote volumes goedkope kleding van lage kwaliteit op de markt blijven komen, groeit vooral de druk op de achterkant van de keten. Dan neemt de stroom afgedankt textiel toe, terwijl de verwerkbaarheid juist afneemt. De ILT concludeerde in 2025 niet voor niets dat fast fashion de circulaire kledingketen ondermijnt.
Dat zit niet alleen in aantallen, maar ook in kwaliteit. Goedkope kleding wordt vaak korter gedragen, sneller afgedankt en is minder geschikt voor reparatie, hergebruik of hoogwaardige recycling. In het beleidsprogramma circulair textiel staat expliciet dat de opkomst van spotgoedkope kleding en internationale e-commerce ertoe leidt dat er meer wordt gekocht, sneller wordt weggegooid en minder waarde aan kleding wordt gehecht. Juist daardoor komt de textiel-UPV onder spanning te staan.
Het wringt dus op systeemniveau. Een UPV kan de afvalfase organiseren, maar corrigeert niet vanzelf een markt waarin lage prijzen, hoge volumes en korte gebruiksduur de norm zijn. Zolang circulair ontwerp, kwaliteit en levensduur onvoldoende meewegen, blijft de textiel-UPV voor een deel achter de feiten aan lopen. Ook dat is precies waarom de overheid inzet op aanvullend beleid rond ecodesign, reparatie en duurzamere materiaalkeuzes.
Enkele cijfers die het verhaal kantelen
Textiel is maatschappelijk en beleidsmatig allang geen nicheonderwerp meer.
- De textiel-UPV geldt sinds 1 juli 2023.
- In 2025 moet minimaal 50% van het gewicht van in 2024 verkocht textiel worden voorbereid voor hergebruik of gerecycled. In 2030 is dat 75%.
- Volgens berichtgeving begin 2025 bleef het recyclepercentage voor kleding steken op ongeveer 0,3%; het kabinet bevestigde dat vezel-tot-vezel recycling in de monitor nog nauwelijks zichtbaar is.
- Van het gescheiden ingezamelde textiel wordt ongeveer de helft hergebruikt, en daarvan blijft slechts 6,8% in Nederland.
Wat betekent dit voor organisaties?
Voor producenten, importeurs en retailers is textiel-UPV geen administratieve bijzaak meer. Het onderwerp schuift op van beleid naar uitvoering. Niet pas wanneer de handhaving start, maar juist nu. Want organisaties die alleen naar compliance kijken, lopen het risico te laat grip te krijgen op de echte opgave: inzicht in materiaalstromen, samenwerking in de keten en keuzes die toekomstige kosten en verplichtingen beïnvloeden.
Daarmee verschuift de vraag ook. Niet alleen: voldoet de organisatie aan de regels? Maar vooral: is er voldoende zicht op wat er met textiel gebeurt na verkoop, retour, inzameling en afdanking? Zonder die basis blijft textiel-UPV vooral een papieren verplichting.
De richting is duidelijk, de uitvoering nog niet
De textiel-UPV heeft iets belangrijks veranderd: de afvalfase van textiel is niet langer een blinde vlek. Producenten zijn aanspreekbaar geworden op wat na gebruik gebeurt. Dat is een wezenlijke stap.
Tegelijk laat textiel zien waar het systeem onder spanning komt te staan. Meer inzameling is haalbaar. Maar zonder ontwerpkeuzes, sorteerkwaliteit, verwerkingscapaciteit en eerlijke ketenfinanciering blijft recycling achter. En precies daar wordt de komende jaren bepaald of textiel-UPV een doorbraak wordt — of vooral een goed bedoeld systeem met te weinig slagkracht.
Meer grip op textielstromen en circulaire verplichtingen?
Textiel-UPV vraagt om meer dan kennis van regels. Het vraagt om inzicht in materiaalstromen, ketenafspraken en keuzes die ook op langere termijn houdbaar zijn. Milgro ondersteunt organisaties bij het in kaart brengen van afval- en grondstofstromen en bij het vertalen van circulaire verplichtingen naar uitvoerbare stappen.
Meer weten?
Meer weten? Maak een afspraak met een van onze experts of boek een demo van het Milgro dashboard. We vertellen u er graag alles over.
