Wat als je spullen niet meer bezit, maar betaalt voor de werking ervan? Dat is de kern van de verschuiving van eigendom naar gebruik. Als consument of bedrijf ben je niet langer eigenaar van een product, maar betaal je voor de functionaliteit.
Die verschuiving zie je steeds vaker. Kijk maar naar de deelmobiliteit in grote steden, waar deelfietsen en deelauto's in groten getale worden aangeboden. Of naar de bouwmarkt, waar je een zaagmachine of ladder huurt voor die ene klus. Dat is een waardevolle stap richting een circulaire economie. Dat zie je goed terug in de volgende voorbeelden.
Waarom een deelauto circulairder is dan een eigen auto
Bij een deelauto verschuift de focus volledig van bezit naar functionaliteit. Een gemiddelde privéauto staat zo'n 95% van de tijd stil. Vanuit circulair oogpunt is dat zonde van alle grondstoffen die erin zitten, zoals staal, plastics en lithium. Een deelauto wordt door meerdere mensen na elkaar gebruikt en staat veel korter stil. Daardoor zijn er minder auto's nodig om evenveel mensen te vervoeren.
Omdat het deelautobedrijf eigenaar blijft, is het ook verantwoordelijk voor onderhoud, verzekering en reparaties. Het bedrijf heeft er dus alle belang bij dat de auto's zo lang mogelijk meegaan. Aan het einde van de levensduur kan het de auto bovendien doorverkopen of hoogwaardig laten recyclen.
Kantoormeubilair leasen: meubels die in omloop blijven
Een ander sterk voorbeeld uit het bedrijfsleven is het leasen van een complete kantoorinrichting: stoelen, bureaus en kasten. Krimpt of verhuist een bedrijf, dan neemt de fabrikant het meubilair terug. De onderdelen, zoals het onderstel van een stoel of het houten bureaublad, worden technisch nagekeken, opnieuw gestoffeerd of aangepast aan nieuwe trends. Daarna gaan ze naar een andere klant. Zo belanden de meubels niet in een stoffige opslag of bij het afval, maar blijven ze continu in omloop.
Zonder circulair ontwerp werkt het niet, en andersom
Circulair ontwerp maakt dit model pas echt mogelijk. Stel dat een bureaustoel zo is ontworpen dat je hem niet uit elkaar kunt halen. Dan is repareren onmogelijk en eindigt de stoel alsnog als afval, misschien wel omdat één klein onderdeel kapot is. Verhuren wordt dan onbetaalbaar voor de fabrikant, omdat die steeds nieuwe producten moet aanschaffen.
Andersom geldt hetzelfde: de verschuiving van eigendom naar gebruik zorgt dat circulair ontwerp ook echt effect heeft. Stel: een fabrikant ontwerpt een laptop die makkelijk te repareren is. Verkoopt hij die aan een consument, dan verliest hij de controle. De consument legt de laptop na vijf jaar in een la of gooit hem bij het grofvuil. Was de fabrikant eigenaar gebleven, dan had hij de materialen nog kunnen hergebruiken.
Kortom: circulair ontwerp zorgt ervoor dat een product technisch uit elkaar kan. Het model van eigendom naar gebruik zorgt ervoor dat het product logistiek en economisch ook echt terugkomt.
Moet je dan niks meer bezitten?
Betekent dit dat circulair ontwerp alleen werkt als we niks meer bezitten? Nee. Neem een spijkerbroek. Die koop je meestal gewoon zelf. Toch kan zo'n broek circulair ontworpen zijn, bijvoorbeeld uit 100% katoen, zodat hij makkelijker te recyclen is. Om het inleveren van de oude broek te stimuleren kun je werken met kortingen. Na inlevering bij de winkel kan de broek vervezeld worden tot vezels voor nieuwe kleding.
Circulair ontwerp werkt dus ook bij bezit. Maar met een gebruiksmodel weet de fabrikant zeker dat de materialen daadwerkelijk terugkomen. Zie het als een extra stok achter de deur.
De producent krijgt steeds meer verantwoordelijkheid
Dat de producent steeds meer verantwoordelijkheid draagt, zie je al langer. Denk aan de Uitgebreide Producentenverantwoordelijkheid (UPV) voor onder meer verpakkingen, elektronica en textiel. Producenten zijn wettelijk verplicht om mee te betalen aan de inzameling en verwerking van hun producten zodra die afval worden. De verantwoordelijkheid stopt dus niet meer bij de verkoop.
En daar komt circulair ontwerp weer om de hoek kijken. Want hoe voorkom je als bedrijf dat die afvalfase onbetaalbaar wordt? Door producten zo te ontwerpen dat ze lang meegaan, makkelijk te repareren zijn en aan het einde goed te scheiden en te recyclen zijn.
.jpg?width=2000&height=1000&name=Uitgelichte%20afbeelding%20(87).jpg)
Meer weten over circulair ontwerpen én waarom dit de next step is in de grondstoffentransitie?
Op de hoogte blijven
Volg ons op LinkedIn. Hier delen we het laatste nieuws over regelgeving, circulaire thema's en ontwikkelingen uit de branche. Abonneer je daarnaast op de nieuwsbrief en beluister onze podcast Grondstof tot nadenken tijdens een wandeling of onderweg. Benieuwd wat Milgro voor jouw bedrijfsvoering en afvalproces kan betekenen? Neem dan contact op.
.jpg?width=380&name=Uitgelichte%20afbeelding%20(87).jpg)
